هایکر » معرفی کتاب و مجله » فصلنامه کوه شماره ۶۴؛ اورست و لوتسه بدون اکسیژن و یاد لیلا اسفندیاری (پاییز ۱۳۹۰)

فصلنامه کوه شماره ۶۴ – پاییز ۱۳۹۰

فصلنامه کوه شماره ۶۴؛ اورست و لوتسه بدون اکسیژن و یاد لیلا اسفندیاری (پاییز ۱۳۹۰)

هایکر

انتشار: 1 مهر 1405

به‌روزرسانی: 16 آبان 1405

اولین دیدگاه را بنویس

فصلنامه کوه شماره ۶۴ (پاییز ۱۳۹۰): فهرست کامل و مرور ۲۹ مطلب، از صعود اورست و لوتسه بدون اکسیژن تا گاشربروم ۱ و ۲ و دیواره یافته.

این مطلب فایل قابل دانلود داردPDF65,7 مگابایترفتن به دانلود

فصلنامه کوه شماره ۶۴ در پاییز ۱۳۹۰ منتشر شد. در این صفحه شناسنامه، جلد، فهرست کامل مطالب و مرور مهم‌ترین مقاله‌های این شماره را می‌خوانید.

شماره ۶۴ فصلنامه کوه (سال شانزدهم، پاییز ۱۳۹۰) در ۱۱۲ صفحه منتشر شده و محور اصلی آن صعودهای هیمالیایی بهار و تابستان ۱۳۹۰ است: گزارش صعود حمید دهقان به اورست، صعود بدون اکسیژن مهدی عمیدی آهنگ به اورست و لوتسه، نقد مرگ عیسی میرشکاری در ماناسلو و سقوط لیلا اسفندیاری پس از صعود گاشربروم ۲. در کنار آن معرفی دیواره یافته خرم‌آباد و روستای کره‌ی میانه در کردستان، گزارش پیمایش خط‌الراس نئور تا سپیدرود، مقاله‌های پزشکی درباره خستگی مفرط در ارتفاع، آب و تاول پا، یادنامه جلیل کتیبه‌ای و ترجمه‌هایی درباره دوک آبروزی، K2، گاشربروم ۱ و تاریخ کوه‌نوردی انگلستان آمده است.

این شماره بخشی از آرشیو کامل فصلنامه کوه در مجله هایکر است.

شناسنامه‌ی فصلنامه کوه شماره ۶۴

جلد فصلنامه کوه شماره ۶۴ (پاییز ۱۳۹۰)
جلد شماره ۶۴، پاییز ۱۳۹۰
  • شماره: ۶۴ (سال شانزدهم)
  • زمان انتشار: پاییز ۱۳۹۰
  • تعداد صفحات نسخه‌ی اسکن‌شده: ۱۱۶ صفحه
  • بهای روی جلد: ۲۰۰۰ تومان (از روی جلد)
  • صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول: دکتر حسن صالحی‌مقدم
  • سردبیر: دکتر حسن صالحی‌مقدم
  • شورای تحریریه: وارطان زاکاریان، شاهپور صمصام، منیژه برزگر، مهدی شیرازی، سید مرتضی موسوی، علی پارسایی، مهدی داورپور، نصراله فتوگرافی، رضا زارعی، هادی فوقانی، مسعود اشرفی، جمشید هدایت‌نسب، عباس محمدی، رضا چهکنویی
  • صفحه‌آرایی: منصوره بختیاری
  • اشتراک و توزیع: ایران جوادپور
  • تایپ: آزاده فشاهی
  • عکس روی جلد: پویا کیوان

جلد فصلنامه کوه شماره ۶۴

تیترهای روی جلد این شماره:

  • کوه ۶۴ — KOUH Mountain Sport
  • صعود بدون اکسیژن به اورست و لوتسه
  • نقش حیاتی آب در کوهستان
  • گزارش یک مرگ ساده!!!
  • از رویا … تا … واقعیت
  • عکس روی جلد (طبق شناسنامه): پویا کیوان — صعود تیم هیئت کوه‌نوردی استان تهران به قله پاسوپیک (هیمالیای پاکستان)

فهرست مطالب فصلنامه کوه شماره ۶۴

این فهرست از روی صفحه‌ی ۳ نسخه‌ی اسکن‌شده تهیه شده و شماره‌ی صفحه‌ها مطابق نسخه‌ی چاپی است.

عنوان مطلب صفحه
۱حرف اول (از رؤیا … تا … واقعیت)دکتر حسن صالحی‌مقدم ۲
۲معرفی و مسیرشناسی دیواره یافته – خرم‌آبادداریوش ابدالیان ۴
۳از نئور تا سپیدرود (راه‌پیمایی خط‌الراس)گزارش: شهرام فرهنگی ۸
۴گزارش صعود اورستحمید دهقان ۱۲
۵صعود بدون اکسیژن به قلل اورست و لوتسهمهدی عمیدی آهنگ ۲۰
۶گزارش یک مرگ ساده!!!دکتر علیرضا بهپور ۲۴
۷یادی از آن خدابیامرزکاظم گیلان‌پور ۳۲
۸دوک آبروزیاستفان ونه‌بلز؛ ترجمه: وارطان زاکاریان ۳۵
۹گاشربروم ۲ مجنون لیلا ۴۰
۱۰خستگی مفرط، خواب مرگ و تخلیه انرژی در ارتفاعدکتر حمید مساعدیان ۴۲
۱۱نوع دیگری از نگاه به واقعیترحیم دانایی ۴۴
۱۲نقش حیاتی آب در کوهستاندکتر ابوالفضل جوادی ۴۸
۱۳کره‌ی میانهسلام اسماعیل‌سرخ ۵۲
۱۴رقابت و مسئولیتمهری جعفری ۵۴
۱۵صعود بر قراقوروم – کوه وحشیترجمه: منیژه برزگر ۶۰
۱۶مروری بر یک روش فرودجف جکسون؛ ترجمه: هادی فوقانی ۶۲
۱۷آشنایی با کوه‌نوردی فنی و تجهیزاتتام ریچاردسون؛ ترجمه: وارطان زاکاریان ۶۴
۱۸نکات تکنیکی: یوگای انگشتاندیونا اویسه؛ ترجمه: راما هاشمی علیا ۷۰
۱۹کوتاه و خواندنی از اینترنتتهیه، گردآوری و ترجمه: رضا زارعی ۷۲
۲۰صعودجی. وستون دوالت، به روایت آناتولی بوکریف؛ ترجمه: ابوالفضل جوادی ۸۲
۲۱قله پنهان: (گاشربروم ۱)دیتر پورشه؛ ترجمه: جمشید هدایت‌نسب ۸۸
۲۲نکات فنیگردآوری و ترجمه: علی پارسایی ۹۲
۲۳نگاهی به تجهیزات هیمالیانوردی در گذشتهترجمه: شاهپور صمصام ۹۷
۲۴نکات فنی در غارنوردیافشین یوسفی ۹۸
۲۵نگاهی به تاریخچه کوه‌نوردی کشور انگلستانترجمه: شاهپور صمصام ۱۰۰
۲۶صعود قله سهند گرامیداشت کوه‌نوردان فقید ایران ۱۰۲
۲۷تاول‌های پا در ورزش کوه‌نوردیدکتر حمید مساعدیان ۱۰۳
۲۸در جستجوی یتیرینهولد مسنر؛ ترجمه: پریسا حسین‌زاده ۱۰۴
۲۹اخبار فدراسیون ۱۰۸
۳۰اخبار ۱۱۰

سرمقاله‌ی فصلنامه کوه شماره ۶۴: «حرف اول: از رؤیا … تا … واقعیت»

سرمقاله با حکایتی از ارسطو و افلاطون آغاز می‌شود که حق را بالاتر از دوستی می‌نشاند. نویسنده در قالب روایتی داستانی، دیدار با کوه‌نوردی مضطرب را در فرودگاه و هواپیما توصیف می‌کند که برای ارضای حس شهرت راهی هیمالیا شده است. او صعودهای بی‌پشتوانه تجربه و آموزش را به «خودکشی ورزشی» تشبیه می‌کند که هزینه‌اش بر دوش خانواده‌ها و جامعه می‌افتد، و می‌گوید هیمالیا محل کسب تجربه نیست بلکه باید تجربه‌های پیشین را در آنجا به کار گرفت؛ قله‌های شش و هفت‌هزار متری را محل مناسب برای آمادگی می‌داند. در پایان، کادری از خوانندگان، هیمالیانوردان و پزشکان دعوت می‌کند نظرشان درباره هیمالیا را برای صفحه «حرف اول» شماره‌های آینده بفرستند.

به قلم دکتر حسن صالحی‌مقدم

مهم‌ترین مطالب فصلنامه کوه شماره ۶۴

معرفی و مسیرشناسی دیواره یافته – خرم‌آباد

نویسنده: داریوش ابدالیان | صفحه‌ی ۴

مقاله کوه یافته را از رشته‌کوه‌های سفیدکوه در زاگرس معرفی می‌کند که در حدود ۱۰ کیلومتری شمال‌شرقی شهر خرم‌آباد و کنار جاده خرم‌آباد–کوهدشت قرار دارد و از دور شبیه بیستون دیده می‌شود. بخش‌های جداگانه به زمین‌شناسی کارستی کوه، پوشش جنگلی بلوط و زالزالک، حیات وحش، چشمه‌ها و آب‌های فصلی (قازه، مغار، ترک، تنگه باریکه، طاق ارسلان) و آثار باستانی می‌پردازند؛ از جمله غار یافته یا «وراشکفت» با سابقه سکونت ۳۸ تا ۴۰ هزار ساله و پلکان سنگی باستانی روی دیواره. در پایان بیش از ده مسیر کوه‌پیمایی و صعود معرفی و چند مسیر مانند تنگ‌گچی (قازه) و سیار به تفصیل شرح داده می‌شوند.

  • ارتفاع قله یافته: ۲۷۶۲ متر (قله سرسرها/سرسرخ‌ها؛ بیشتر به نام «چال‌سبز» معروف)
  • قله‌های دیگر: فالگه و مغار
  • پلکان یافته در ارتفاع ۱۷۵۳ متر و حدود ۴۵۰ متر بالاتر از دامنه
  • غار یافته (وراشکفت) با سابقه سکونت ۳۸ تا ۴۰ هزار سال
  • بیش از ۱۰ مسیر صعود با درجه‌های تا ۵٫۹

از نئور تا سپیدرود (راه‌پیمایی خط‌الراس)

نویسنده: گزارش: شهرام فرهنگی | صفحه‌ی ۸

گزارش پیمایش خط‌الراس مرزی استان‌های گیلان و اردبیل از دریاچه نئور تا دریاچه سد سپیدرود (منجیل) که پس از حدود سه سال بررسی، در خرداد به اجرا درآمد. مسیر حدود ۱۹۰ کیلومتر طول دارد و از قله‌هایی چون بغروداغ، تیلار، عجم‌داغ، تیرو، پیلم و شاممعلم می‌گذرد. نویسنده مطالعات اولیه با نقشه‌های ۱:۲۵۰۰۰ و نقطه‌گذاری جی‌پی‌اس، آمادگی تیم پنج‌نفره و تیم پشتیبانی، و روزشمار حرکت را شرح می‌دهد: شروع ۱۲ خرداد از رشت، عبور از کاروانسرای شاه‌عباسی، ییلاق‌ها و چشمه‌ها، دیدار با تیم پشتیبانی در جاده خلخال و توفانی شدید در روز ششم که به چادرها آسیب زد.

  • طول مسیر حدود ۱۹۰ کیلومتر؛ برنامه‌ریزی برای ۱۳ تا ۱۵ روز
  • اعضا: محمد پورپاکنیا، امیر پوررحمت‌کش، کیوان نیکزاد، رضا نجاری و شهرام فرهنگی
  • تیم پشتیبانی: بهداد جفرودی، سروش مرزبان، مرضیه جهانی
  • حرکت از رشت در ساعت ۱۲ روز ۱۲ خرداد
  • ارتفاع بغروداغ ۳۳۰۰ متر

گزارش صعود اورست

نویسنده: حمید دهقان | صفحه‌ی ۱۲

حمید دهقان، کوه‌نورد ۵۱ ساله کردستانی، صعود انفرادی خود به اورست در بهار ۱۳۹۰ را با مؤسسه محک و کودکان مبتلا به سرطان پیوند می‌دهد و تندیس زنده‌یاد محمد اوراز را همراه می‌برد. او از تجربه‌های پیشین مانند موستاق‌آتا در تابستان ۸۶ و تلاش ناکام چوایو در سال ۸۹ می‌گوید، تاریخچه کوتاه صعودهای جهانی و ایرانی اورست را با جدولی از صعودکنندگان ایرانی می‌آورد و برنامه تمرینی یک‌ساله‌اش را شرح می‌دهد. روزشمار دقیق هم‌هوایی از کمپ اصلی تا کمپ ۴، شرایط باد و خرابی ماسک اکسیژن، و رسیدن به قله در صبح ۱۳۹۰/۲/۲۹ آمده و گزارش با نکته‌های شخصی، توصیه‌های تجهیزاتی و جدول هزینه‌ها پایان می‌یابد.

  • صعود به قله اورست در ۱۳۹۰/۲/۲۹ حدود ساعت ۹:۳۰ صبح
  • تندیس محمد اوراز و عکس و آرم محک روی قله
  • جدول صعودکنندگان ایرانی اورست از ۱۳۶۹ (هومن آپرین) تا ۱۳۹۰ (مهدی عمیدی و حمید دهقان)
  • بازگشت به ایران در ۱۳۹۰/۳/۹
  • جدول کامل هزینه‌های صعود به تومان

صعود بدون اکسیژن به اورست و لوتسه

نویسنده: مهدی عمیدی آهنگ | صفحه‌ی ۲۰

مهدی عمیدی آهنگ گزارش برنامه‌ای را می‌نویسد که با حمایت مالی شرکت ایزوگام شرق و در قالب یک تیم بین‌المللی برای صعود بدون اکسیژن به اورست و لوتسه انجام شد. او ۱۶ فروردین ۱۳۹۰ همراه حسین بهمنیار، رئیس هیئت خراسان شمالی که قصد لوتسه داشت، به کاتماندو رفت و پس از پرواز به لوکلا و شش روز راه‌پیمایی به کمپ اصلی اورست (۵۳۰۰ متر) رسید. گزارش هم‌هوایی در یخچال خومبو، توفان‌ها، وضع کمپ‌ها و تلاش ناموفق برای نجات یک کوه‌نورد آمریکایی را روایت می‌کند. نویسنده پس از شبی در کمپ ۳ و انتظار در بالکونی، با یک شرپا بدون کپسول اکسیژن به قله اورست رسید و سپس در شب ۹۰/۲/۳۱ از کمپ ۴ به سوی لوتسه رفت و ساعت ۱۵:۳۰ به قله رسید.

  • اسپانسر: شرکت ایزوگام شرق
  • حرکت از ایران ۹۰/۱/۱۶ همراه حسین بهمنیار
  • صعود قله اورست بدون اکسیژن ساعت ۱۰:۳۰
  • صعود لوتسه بدون اکسیژن، رسیدن به قله ساعت ۱۵:۳۰ پس از حرکت در شب ۹۰/۲/۳۱
  • نام بردن از حسن صدپاره (پاکستانی) و کوه‌نوردان تیم اسپانیا

گزارش یک مرگ ساده!!!

نویسنده: دکتر علیرضا بهپور | صفحه‌ی ۲۴

نویسنده که پزشک و همراه تیم بود، مرگ عیسی میرشکاری ۲۶ ساله را در بهار ۱۳۹۰ روی قله ماناسلو بررسی می‌کند و آن را نه حادثه‌ای ناشی از کوه بلکه نتیجه خطاهای انسانی می‌داند. او تأکید می‌کند قصد قهرمان‌سازی یا تخریب کسی را ندارد و فقط روایت مستقیم و قول‌های نقل‌شده را می‌آورد. گزارش از ورود به کمپ اصلی ماناسلو در فروردین ۱۳۹۰، برپایی کمپ در کنار تیم زنجان، ضعف‌هایی که در شیوه همراهی تیم آزاد با تیم زنجان، تقسیم شرپاها، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در ارتفاع دید، و روزهای هم‌هوایی تا کمپ‌های ۲ و ۳ را روزبه‌روز شرح می‌دهد. مجله در یادداشت آغاز مقاله هدف از چاپ را پیشگیری از تکرار چنین حوادثی ذکر کرده است.

  • عیسی میرشکاری، ۲۶ ساله، در ماناسلو جان باخت (بهار ۱۳۹۰)
  • گزارش از فروردین ۱۳۹۰ در کمپ اصلی ماناسلو
  • سرپرست تیم زنجان: مسعود بیات‌منش
  • طول مقاله حدود هشت صفحه (۲۴ تا ۳۱)

یادی از آن خدابیامرز

نویسنده: کاظم گیلان‌پور | صفحه‌ی ۳۲

کاظم گیلان‌پور به یاد دوستش جلیل کتیبه‌ای از تلاش‌ها و اندیشه‌های او می‌نویسد. به گفته نویسنده، جلیل پس از ماجرای از دست دادن یک ساق پا هم سرزنده ماند و همواره آرزوی صعود دیواره علم‌کوه را داشت. متن به صعود او با ناصر فلاح و علی‌اصغر اردوخانی به سیاه‌کمان، هدفش برای رسیدن به مرز صدسالگی، ورزش روزانه از ۱۴ سالگی، علاقه‌اش به نواختن ویولن و نوشته‌هایش با عنوان «از دریا به کرانه» که با الهام از مطبوعات کوه‌نوردی اروپایی آغاز شد اشاره می‌کند. نویسنده او را نمونه شجاعت و نشاط در برابر سختی‌ها معرفی می‌کند.

  • جلیل کتیبه‌ای از ۱۴ سالگی ورزش روزانه را آغاز کرد
  • نوشته‌های «از دریا به کرانه» از او بود
  • در سال ۱۳۱۵ با خواندن گزارش صعود آلمانی‌ها به علم‌کوه به این کوه علاقه‌مند شد

دوک آبروزی

نویسنده: استفان ونه‌بلز (Stephen Venables) | ترجمه: وارطان زاکاریان | صفحه‌ی ۳۵

ترجمه‌ای از پژوهش استفان ونه‌بلز درباره زندگی «لوییجی آمادئو ساووا»، دوک آبروزی، اشراف‌زاده و دریادار ایتالیایی که صد سال پیش نخستین تلاش برای صعود K2 را انجام داد و مسیر کلاسیک این کوه به نام «یال آبروزی» شناخته می‌شود. متن به خانواده و جایگاه سلطنتی او، شیوه سرپرستی و همراهی راهنمایان کورمایور، نخستین صعود قله ۵۴۸۹ متری سن‌الیاس در آلاسکا و برنامه‌های اکتشافی او در قطب شمال می‌پردازد. همچنین از سفر قراقوروم در سال ۱۹۰۹ و نقش فیلیپو دفیلیپی، پزشک و گزارشگر گروه، در ثبت جزئیات آن یاد می‌کند.

  • یال آبروزی، مسیر کلاسیک K2، به نام او است
  • صعود قله ۵۴۸۹ متری سن‌الیاس (آلاسکا)
  • سفر قراقوروم در سال ۱۹۰۹

گاشربروم ۲ مجنون لیلا

صفحه‌ی ۴۰

این دو صفحه به جان باختن لیلا اسفندیاری اختصاص دارد که روز جمعه ۳۱ تیر ۱۳۹۰ پس از صعود به قله ۸۰۳۵ متری گاشربروم ۲، در مسیر بازگشت سقوط کرد و طبق بیانیه خانواده پیکرش در همان کوه ماند. فهرستی از سوابق او آمده است، از جمله صعود مسیر لهستانی‌ها روی دیواره شمالی علم‌کوه همراه منیره رفیعی در سال ۱۳۸۵، صعود نانگاپاربات در ۱۳۸۷ به‌عنوان نخستین بانوی ایرانی و تلاش برای K2 در ۱۳۸۹. سپس روایت عظیم قیچی‌ساز از لحظه‌های پس از صعود، یافتن جسد و تلاش‌های تیم آمده و متن با شعر و یادداشتی از اسماعیل کشتکار و پیام تسلیت فصلنامه پایان می‌یابد.

  • لیلا اسفندیاری، متولد ۱۳۴۹ در تهران
  • سقوط در بازگشت از قله گاشربروم ۲ (۸۰۳۵ متر) در ۳۱ تیر ۱۳۹۰
  • نخستین بانوی ایرانی صعودکننده به نانگاپاربات (۸۱۲۶ متر) در ۱۳۸۷
  • منبع خبرها: بخش خبر قلمرو کوهستانی ایران

خستگی مفرط، خواب مرگ و تخلیه انرژی در ارتفاع (گذری بر حادثه گاشربروم ۲)

نویسنده: دکتر حمید مساعدیان | صفحه‌ی ۴۲

مقاله از سوی انجمن پزشکی کوهستان ایران و در پی سقوط لیلا اسفندیاری نوشته شده و به حادثه مشابه سه سال پیش در تیلیچو پیک و درگذشت دکتر سعید بهالو هم اشاره می‌کند. نویسنده خستگی مفرط یا «خواب مرگ» را از علائم خطرناک در صعودهای بلند می‌داند و عوامل آن را بررسی می‌کند: ارتفاع‌زدگی و بیماری حاد کوهستان همراه با ادم مغزی و ریوی، هیپوترمی و کاهش دمای بدن، و دیگر عوامل. او بر لزوم توجه سرپرست و همنوردان به نشانه‌های اولیه، کاهش سریع ارتفاع و برنامه‌ریزی برای صعودهای ایمن‌تر تأکید می‌کند.

  • منتشرشده از سوی انجمن پزشکی کوهستان ایران
  • اشاره به درگذشت دکتر سعید بهالو در تیلیچو پیک
  • بهترین درمان: کاهش سریع ارتفاع

نوع دیگری از نگاه به واقعیت‌ها (نقدی بر سرمقاله شماره گذشته)

نویسنده: رحیم دانایی | صفحه‌ی ۴۴

رحیم دانایی سرمقاله شماره ۶۳ با عنوان «نگاهی به واقعیت‌ها» را نقد می‌کند. او بخش زیادی از تحلیل سرمقاله درباره صعودهای هیمالیایی ایرانیان را می‌پذیرد، اما می‌پرسد چرا مجله تا امروز درباره این وضع سکوت کرده و تنها پس از حادثه‌های اخیر به آن پرداخته است. نویسنده به چاپ گسترده پیام‌های تبریک صعودها و گزارش‌های رنگی در صفحات مجله اشاره می‌کند و آن را نوعی تأیید این جریان می‌داند. او در عین حال از نقش مجله در پانزده سال گذشته به‌عنوان نشریه پایدار جامعه کوه‌نوردی قدردانی می‌کند.

  • پاسخ به سرمقاله شماره ۶۳ («نگاهی به واقعیت‌ها»)

نقش حیاتی آب در کوهستان

نویسنده: دکتر ابوالفضل جوادی | صفحه‌ی ۴۸

مقاله کارکردهای آب در بدن را توضیح می‌دهد: حفاظت از بافت‌ها، تنظیم دما، دفع مواد زاید و نقش در هضم و جذب غذا. سپس به میزان دفع آب از راه تعریق، تنفس و ادرار، نیاز روزانه (حدود یک میلی‌لیتر به ازای هر کالری) و افزایش آن در ورزش‌های سنگین مانند صعودهای دشوار می‌پردازد. جدولی از درصد آب در مواد غذایی رایج در کوه ارائه شده و پیامدهای کم‌آبی، مانند افت کارایی با کاهش دو درصدی آب بدن، و راه‌های پیشگیری و انتخاب مایعات جانشین بررسی می‌شود.

  • جدول درصد آب مواد غذایی (از کاهو ۹۶ درصد تا فلات ۴ درصد)
  • کاهش ۲ درصدی آب بدن باعث افت محسوس کارایی می‌شود
  • توصیه: ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلی‌لیتر مایع پیش از ورزش و سپس هر ۱۵ دقیقه ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌لیتر

کره‌ی میانه

نویسنده: سلام اسماعیل‌سرخ | صفحه‌ی ۵۲

معرفی کوه و روستای «کره‌ی میانه» در مسیر سنندج به مریوان، در نزدیکی کوه‌های سرکش کوسالان و جنگل‌های انبوه زاگرس. نویسنده معماری سنگی و خشکه‌چین روستاهای اورامان را شرح می‌دهد که با تیرهای چوبی برای مقاومت در برابر زلزله ساخته می‌شوند، و به گویش کردی سورانی مردم و بخش کلاترزان اشاره می‌کند. ارتفاع کوه، چشمه‌ها و رودهای پرآب، باغ‌های گردو و سیب، دامداری، جنگل‌های بلوط و تنوع گیاهی منطقه توصیف می‌شود. روستای نگل با قرآن تاریخی‌اش و جمعیت حدود ۴۰۰ خانوار نیز معرفی شده است.

  • کوه کره‌ی میانه با ارتفاع ۲۹۰۰ متر، مشرف به حدود ۴۵ روستا
  • جنگل‌های زاگرس حدود ۵ میلیون هکتار و ۴۰ درصد سطح شهرستان مریوان
  • روستای نگل در ۶۵ کیلومتری سنندج با ۴۰۰ خانوار

رقابت و مسئولیت: بررسی مسئولیت‌های حقوقی در ورزش‌های غیررقابتی

نویسنده: مهری جعفری | صفحه‌ی ۵۴

نویسنده توضیح می‌دهد که در ورزش‌های رقابتی، مقررات هر رشته مبنای تعیین تخلف و مسئولیت حقوقی افراد در حادثه است؛ اما در ورزش‌های غیررقابتی مانند کوه‌نوردی، صعود دیواره، غارنوردی و اسکی در ارتفاع، چنین مقررات روشن و قطعی وجود ندارد. او با اشاره به افزایش حوادث کوهستان و پرونده‌های کیفری‌ای که بازماندگان علیه سرپرستان یا اعضای تیم طرح کرده‌اند، دشواری اثبات تقصیر و تعیین مجازات را بررسی می‌کند و نبود ضمانت اجرایی برای رعایت اصول را مانع تدوین مقررات روشن می‌داند.

  • تمایز مسئولیت حقوقی در ورزش‌های رقابتی و غیررقابتی
  • اشاره به شکایت‌های کیفری بازماندگان حوادث کوهستان

صعود بر قراقوروم – کوه وحشی

ترجمه: منیژه برزگر | صفحه‌ی ۶۰

روایتی ترجمه‌شده از سفری اسکی‌محور به دامنه K2 که نویسنده با سه همراه، از جمله جیف گابایتیس اهل نیوزلند و دو اسکی‌باز اهل کوئینزلند، در ماه آوریل انجام داد. هدف رسیدن به خود قله نبود، بلکه حرکت با اسکی و سورتمه روی یخچال‌ها در مسیری بود که دوک آبروزی در سال ۱۹۰۰ پیموده بود. متن ویژگی‌های K2 را به‌عنوان «کوه خشن و وحشی» مرور می‌کند، اشاره می‌کند که از ۱۹۵۳ تا ۲۰۰۸ فقط ۱۹۶ نفر به قله K2 رسیده‌اند، در حالی که شمار صعودکنندگان اورست در همین مدت بیش از دو هزار نفر بوده است، و سفر از اسلام‌آباد و اسکاردو تا روستای اسکولی را شرح می‌دهد.

  • از سال ۱۹۵۳ تا ۲۰۰۸، ۱۹۶ نفر به قله K2 رسیده‌اند (طبق متن)
  • نویسنده در سال ۱۹۹۴ قله ۷۳۰۰ متری چنگتا در شمال K2 را صعود کرده است
  • حرکت در ماه آوریل با اسکی و سورتمه
  • همراهان: جیف گابایتیس، مارک و جف دسبکر

مروری بر یک روش فرود

نویسنده: جف جکسون | ترجمه: هادی فوقانی | صفحه‌ی ۶۲

مقاله حادثه‌ای در یوسمیتی آمریکا را بررسی می‌کند که در آن سنگ‌نوردی پس از فرود با روش طناب تکی متصل به گره سردست، هنگام عبور گره از حلقه فرود سقوط کرد و جان باخت. نویسنده توضیح می‌دهد که این روش برای بازیابی طناب نازک‌تر مفید است، اما اگر گره از حلقه فرود عبور کند سقوط حتمی است. راه پیشگیری پیشنهادی، زدن گره هشت و کارابین قفل‌دار روی طناب به‌عنوان سامانه پشتیبان است و تصاویری روش درست و غلط را نشان می‌دهند.

  • محل حادثه: یوسمیتی، آمریکا
  • روش پیشنهادی: گره هشت و کارابین قفل‌دار به‌عنوان پشتیبان

آشنایی با کوه‌نوردی فنی و تجهیزات

نویسنده: تام ریچاردسون | ترجمه: وارطان زاکاریان | صفحه‌ی ۶۴

مقاله‌ای مقدماتی برای تازه‌کاران که توضیح می‌دهد کوه‌نوردی امروز به رشته‌های تخصصی مانند سنگ‌نوردی، یخ‌نوردی، دره‌پیمایی و صعود قله‌های بلند تقسیم شده و هر رشته ابزار ویژه خود را دارد. نویسنده بر آموزش در مراکز معتبر، استفاده از تجهیزات دارای استانداردهای CE، EN و PPE و تفاوت تمرین در سالن‌های سنگ‌نوردی با صعود روی دیواره‌های طبیعی تأکید می‌کند. سپس تجهیزات اصلی مانند هارنس، طناب، کارابین، ابزار حمایت و کلاه ایمنی با تصویر معرفی می‌شوند.

  • استانداردهای CE، EN و PPE برای تجهیزات
  • مقایسه تمرین در سالن و دیواره طبیعی

نکات تکنیکی: یوگای انگشتان

نویسنده: دیونا اویسه | ترجمه: راما هاشمی علیا | صفحه‌ی ۷۰

با استناد به سایت fingeryoga.com و توصیه‌های دکتر سوزان سالیبا، فیزیوتراپ با ۱۸ سال تجربه، پنج حرکت کششی برای انگشتان دست معرفی می‌شود که به جلوگیری از درد و آسیب انگشتان سنگ‌نوردان پس از تمرین کمک می‌کند. هر حرکت با تصویر شماره‌دار و توضیح نحوه نگه داشتن و فشار دادن انگشتان آمده و تأکید شده که در هنگام کشش نباید احساس درد کرد. ترجمه از گروه کوه‌نوردی همت شمیران است.

  • پنج حرکت کششی مصور
  • تصاویر از جیمی گیونز
  • مترجم از گروه کوه‌نوردی همت شمیران

کوتاه و خواندنی از اینترنت

نویسنده: تهیه، گردآوری و ترجمه: رضا زارعی | صفحه‌ی ۷۲

مجموعه‌ای از خبرها و نوشته‌های کوتاه کوه‌نوردی جهان. بخش «گراند اسلم ماجراجویی» از کسانی می‌گوید که هر سه قطب، یعنی قطب شمال، قطب جنوب و اورست، را فتح کرده‌اند و پارک یانگ سوک کره‌ای را نخستین کسی معرفی می‌کند که ۱۴ قله هشت‌هزاری، هفت قله قاره‌ها و هر دو قطب را پیمود. بخش «جوان‌ترین فاتح لوتسه» از صعود کوه‌نورد ۱۸ ساله ایرانی در ۲۶ فروردین ۱۳۸۰ با تیم ملی و رکورد جوان‌ترین فاتح لوتسه یاد می‌کند که در سال ۲۰۱۱ به یک کوه‌نورد ۱۷ ساله هندی رسید. خبرهای دیگری همراه عکس در صفحه‌های بعد آمده است.

  • پارک یانگ سوک، متولد ۲ نوامبر ۱۹۶۳
  • کوه‌نورد ایرانی ۱۸ ساله با نام «مقبل هنرپژوه» در ۲۶ فروردین ۱۳۸۰ لوتسه (۸۵۱۶ متر) را صعود کرد
  • رکورد جوان‌ترین فاتح لوتسه در ۲۰ مه ۲۰۱۱ به یک نوجوان ۱۷ ساله هندی رسید

«صعود» – قسمت دهم: «از خومبو تا بارگاه اصلی»

نویسنده: جی. وستون دوالت، به روایت آناتولی بوکریف | ترجمه: ابوالفضل جوادی | صفحه‌ی ۸۲

ادامه ترجمه کتاب «صعود» درباره تراژدی ۱۹۹۶ اورست از زبان آناتولی بوکریف، راهنمایی که در زمستان ۱۹۹۷ هنگام صعود آناپورنا در بهمن جان باخت. مقدمه مترجم یادآوری می‌کند که روایت جان کراکائر از این واقعه پیش‌تر در شماره ۵ مجله و نیز در ۲۱ قسمت ترجمه شده بود. این قسمت هم‌هوایی گروه پس از رسیدن به بارگاه دو، گفت‌وگوهای بوکریف و اسکات فیشر و نیل بیدلمن درباره برنامه رفتن تا بارگاه سه و پایین آمدن به بارگاه اصلی، و تأکید بوکریف بر شناخت علائم ادم مغزی و ریوی را روایت می‌کند.

  • تراژدی اورست ۱۹۹۶
  • مرگ بوکریف در زمستان ۱۹۹۷ در آناپورنا بر اثر بهمن
  • اشاره به چاپ روایت کراکائر در شماره ۵ فصلنامه کوه

قله پنهان (گاشربروم ۱) – قسمت دوم

نویسنده: دیتر پورشه | ترجمه: جمشید هدایت‌نسب | صفحه‌ی ۸۸

قسمت دوم ترجمه گزارش دیتر پورشه از صعود قله پنهان یا گاشربروم ۱ (۸۰۶۸ متر)، یازدهمین قله بلند جهان. طبق مقدمه مترجم، دیتر و هم‌طنابش پیتر گوگه‌موس کمپ سوم را در ۷۰۰۰ متری برپا می‌کنند، پیتر کمی پس از حرکت سقوطی سیصدمتری دارد و دیتر به تنهایی به سوی قله می‌رود. این قسمت با حرکت از بزرگراه قراقوروم به سمت اسکاردو در شانزدهم ژوئن آغاز می‌شود و یادی از نخستین صعود نانگاپاربات به دست هرمان بول در سوم ژوئیه ۱۹۵۳ و ورود به هتل K2 در اسکاردو دارد.

  • گاشربروم ۱: ۸۰۶۸ متر
  • کمپ سوم در ۷۰۰۰ متری
  • یادکرد از صعود هرمان بول به نانگاپاربات در ۳ ژوئیه ۱۹۵۳

نکات فنی

نویسنده: گردآوری و ترجمه: علی پارسایی | صفحه‌ی ۹۲

بخش ثابت نکات فنی که در این شماره برای آشنایان غیرسنگ‌نورد توضیح می‌دهد صعود با طناب چگونه انجام می‌شود. تفاوت سرطناب (leading) و نفر دوم (seconding)، خطر بیشتر سقوط برای سرطناب، چک متقابل گره، کارابین و هارنس با «سیستم رفیق» (buddy system) و نقش حمایت‌چی و ابزار حمایت شرح داده می‌شود. کادر آغازین هشدار می‌دهد که این نکات فقط برای آشنایی است و جای آموزش زیر نظر مربی را نمی‌گیرد. صفحه‌های بعد با تصویرهای مرحله‌به‌مرحله ادامه دارد.

  • منبع: سایت parsaei.com/techtip
  • توضیح leading، seconding و buddy system

نگاهی به تجهیزات هیمالیانوردی در گذشته: کفش‌های مالوری – ۱۹۲۴ اورست؛ جلیقه پشمی داگ اسکات ۱۹۷۵ اورست

ترجمه: شاهپور صمصام | صفحه‌ی ۹۷

این صفحه بر پایه مطلبی از مجله «تریل» (آوریل ۲۰۱۱) دو نمونه از تجهیزات تاریخی اورست را معرفی می‌کند. کفش‌های مالوری در ۱۹۲۴ را جرج فینچ طراحی کرده بود؛ کفشی با وزن حدود ۸۰۰ گرم و میخ‌های یخ که با دو جفت جوراب ضخیم پوشیده می‌شد. سپس جلیقه پشمی داگ اسکات در صعود ۱۹۷۵ به سرپرستی کریس بانینگتون معرفی می‌شود که پس از شب‌مانی اسکات و دوگال هستن در ارتفاع ۸۸۴۸ متر به نجات آنها کمک کرد. در پایان به شرکت هلی هانسن و جایگزین شدن پشم با الیاف پولار در دهه ۱۹۸۰ اشاره شده است.

  • کفش مالوری حدود ۸۰۰ گرم وزن داشت
  • شب‌مانی داگ اسکات و دوگال هستن در ۸۸۴۸ متری (۱۹۷۵)
  • منبع: مجله Trail، آوریل ۲۰۱۱

نکات فنی در غارنوردی – قسمت هشتم

نویسنده: افشین یوسفی | صفحه‌ی ۹۸

قسمت هشتم از سری آموزشی Speleo Tech Tip که این بار به عکاسی در غار می‌پردازد. صفحه با منشور اخلاقی غارنوردی آغاز می‌شود: از غار جز عکس بیرون نیاورید، جز ردپا اثری نگذارید و جز زمان چیزی را نکشید. نویسنده عکاسی حرفه‌ای در غار را فعالیتی تخصصی می‌داند و برای عکاسان آماتور که برای گزارش برنامه، مجله یا نقشه‌برداری عکس می‌گیرند، از تجربه‌های شخصی و اصول اولیه، به‌ویژه داشتن تجهیزات ساده و مناسب، سخن می‌گوید. هشدار ثابت سری درباره مسئولیت نداشتن نشریه در برابر حوادث هم تکرار شده است.

  • قسمت هشتم سری نکات فنی غارنوردی
  • موضوع: عکاسی در غار
  • منشور اخلاقی سه‌بندی غارنوردی

نگاهی به تاریخچه کوه‌نوردی: انگلستان با ۱۵۰ سال خدمت–سابقه در زمینه پیشرفت ورزش کوه‌نوردی

ترجمه: شاهپور صمصام | صفحه‌ی ۱۰۰

مترجم در مقدمه نقش انگلستان در پیشرفت کوه‌نوردی جهان را مرور می‌کند و متن از نخستین صعود قله آیگر در سال ۱۸۵۸ به دست چارلز برینگتون با راهنمایان پیتر بوهرن و کریستین آلمر آغاز می‌شود. سپس به برنامه‌های اورست در سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۴ می‌پردازد: صدور مجوز تبت، تشکیل کمیته اورست، تیم ۱۹۲۱ شامل زمین‌شناسان و نقشه‌برداران، مسیر شمالی از نورث‌کل و نقش جرج مالوری. همچنین از کشف پیکر مالوری در سال ۱۹۹۹ و طراحی کپسول‌های اکسیژن برای تیم ۱۹۲۲ یاد می‌کند.

  • نخستین صعود آیگر در ۱۸۵۸ توسط چارلز برینگتون
  • برنامه‌های اورست ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۴
  • پیدا شدن جسد مالوری در ۱۹۹۹

به همت جامعه کوه‌نوردان تبریز: صعود قله سهند «گرامیداشت کوه‌نوردان فقید ایران»

صفحه‌ی ۱۰۲

گزارش گردهمایی دو روزه کوه‌نوردان در دامنه سهند که روزهای پنجشنبه نهم و جمعه دهم تیر به دعوت کوه‌نوردان تبریز و با همکاری شرکت‌های «کوه‌اسکی» و «آلپ‌تور» برگزار شد. پیشکسوتان و کوه‌نوردان از سراسر کشور با یازده مینی‌بوس و پانزده خودرو از پارک صبا در بستان‌آباد به کمپ شاه‌بوردی رفتند و پس از مراسم افتتاحیه و شب شعر و موسیقی، روز بعد گروه‌ها به قله‌های جام و سهند صعود کردند. در مراسم پایانی ساز عاشیق حسن اسکندری و تار ناصر به‌نژاد اجرا و نام پیشکسوتان درگذشته یاد شد. گزارش با سپاس از برگزارکنندگان و حامیان پایان می‌یابد.

  • برگزاری در ۹ و ۱۰ تیر (سال در متن نیامده؛ احتمالاً ۱۳۹۰)
  • حرکت از پارک صبا در بستان‌آباد به کمپ شاه‌بوردی
  • صعود به قله‌های جام و سهند
  • حامیان: شرکت کوه‌اسکی و آلپ‌تور تبریز

تاول‌های پا در ورزش کوه‌نوردی

نویسنده: دکتر حمید مساعدیان | صفحه‌ی ۱۰۳

مقاله‌ای کوتاه و مصور درباره تاول پا که توضیح می‌دهد تاول در اثر اصطکاک و جمع شدن مایع زیر پوست ایجاد می‌شود و بیشتر نتیجه کفش تنگ یا کار با ابزار تازه است. راه‌های پیشگیری شامل جوراب ضخیم، کفش اندازه، تعویض مرتب کفش و دستکش است و درمان معمولاً با خشک و تمیز نگه داشتن محل و پوشاندن آن با باند انجام می‌شود. بر پایه پژوهش محققان دانشگاه میسوری کلمبیا، جوراب‌های نایلونی و مصنوعی در پیشگیری از تاول از جوراب‌های کتانی بهتر عمل می‌کنند.

  • جوراب‌های نایلونی/سنتتیک از کتانی در پیشگیری از تاول مؤثرترند
  • استناد به پژوهش دانشگاه میسوری کلمبیا

در جستجوی یتی (آدم برفی) – قسمت شانزدهم و پایانی

نویسنده: رینهولد مسنر | ترجمه: پریسا حسین‌زاده | صفحه‌ی ۱۰۴

قسمت پایانی ترجمه کتاب مسنر درباره یتی. نویسنده روایت لوبسانگ رامپا در کتاب «چشم سوم» از دیدار با یتی را نقل و نقد می‌کند و آن را با تجربه‌های خود در صحرای چنگ‌تانگ در شمال تبت مقایسه می‌کند. او از زندگی چادرنشینان و چوپانان این صحرا، مراتع یاک، جانوران وحشی و نظر برخی دانشمندان پیشین درباره بازماندگان نئاندرتال در این مناطق می‌گوید و پرسش اصلی کتاب را درباره جدایی واقعیت از افسانه پی می‌گیرد.

  • قسمت ۱۶ و پایانی سری
  • محور: صحرای چنگ‌تانگ در شمال تبت

اخبار فدراسیون

صفحه‌ی ۱۰۸

خبرهای برگرفته از سایت فدراسیون (msfi.ir). خبر اصلی صعود پنج کوه‌نورد ایرانی، عظیم قیچی‌ساز، محمود هاشمی، ایرج معانی، حسین مقدم و کوروش نگهبان، به قله ۸۰۶۸ متری گاشربروم ۱ در پنجشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۰ است؛ این هفتمین هشت‌هزاری قیچی‌ساز بود. خبر تکمیلی از صعود رضا بهادرانی و برادرش در ۱۴ مرداد می‌گوید و درگذشت لیلا اسفندیاری را یادآوری می‌کند. خبرهای دیگر: ثبت رقابت‌های سنگ‌نوردی جام فجر (بهمن ۱۳۹۰) در تقویم فدراسیون جهانی IFSC، و نتایج سنگ‌نوردان ایرانی در مسابقات قهرمانی جهان در ایتالیا و رقابت‌های نوجوانان و جوانان آسیا در سنگاپور.

  • صعود گاشربروم ۱ در ۱۳ مرداد ۱۳۹۰ توسط پنج کوه‌نورد ایرانی
  • هفتمین هشت‌هزاری عظیم قیچی‌ساز
  • جام فجر در تقویم IFSC
  • ایمان احسانی‌فر: مدال نقره سرعت در رقابت‌های آسیا (سنگاپور)

اخبار

صفحه‌ی ۱۱۰

خبرهای کوتاه جامعه کوه‌نوردی. ششمین گردهمایی سراسری «صعود قلم» ویژه کوه‌نویسان و وبلاگ‌نویسان با حضور بیش از ۲۵۰ نفر در همدان برگزار شد و شرکت‌کنندگان به قله یخچال در الوند رفتند. خبرهای دیگر: صعود باشگاه «کاسپین» آستارا به دماوند در ۴ و ۵ مرداد ۹۰، صعود حجت‌الله ثابت از کرمانشاه به آراگاتس ارمنستان به یاد لیلا اسفندیاری، صعود تیم مخابرات اصفهان به بینالود و چهل‌چشمه، صعود گروه «پی‌کاوش زاگرس» پاوه به قله ۵۱۶۵ متری آرارات در ۹۰/۴/۱۷، و برنامه کوه‌نوردان دیواندره در ۲ و ۳ تیر ۱۳۹۰.

  • ششمین گردهمایی «صعود قلم» در همدان
  • قله یخچال در الوند: ۳۵۸۰ متر
  • آرارات ۵۱۶۵ متر، صعود ۹۰/۴/۱۷

قله‌ها، مناطق و چهره‌های فصلنامه کوه شماره ۶۴

قله‌ها و مناطقی که در این شماره از آن‌ها یاد شده: کوه یافته، خرم‌آباد، سفیدکوه، زاگرس، کوهدشت، روستای سرخه‌لیزه، غار قازه، غار گچی، طاق ارسلان، دره باباعباس، کبیرکوه، گرین‌کوه، دریاچه نئور، سد سپیدرود، منجیل، گیلان، اردبیل، بغروداغ، تیلار، عجم‌داغ، تیرو، پیلم، شاممعلم، خلخال، رضوان‌شهر، شوشل، اورست، نپال، کاتماندو، لوکلا، کمپ اصلی اورست، ساوث‌کل، توچال، دماوند، موستاق‌آتا، چوایو، لوتسه، یخچال خومبو، کمپ ۳، بالکونی.

کوهنوردان و چهره‌هایی که در این شماره نامشان آمده: داریوش ابدالیان، شهرام فرهنگی، محمد پورپاکنیا، امیر پوررحمت‌کش، کیوان نیکزاد، رضا نجاری، بهداد جفرودی، حمید دهقان، محمد اوراز، هومن آپرین، نیما یزدی‌پور، عارف گرانمایه، مهدی عمیدی، مهدی عمیدی آهنگ، حسین بهمنیار، حسن صدپاره، عیسی میرشکاری، دکتر علیرضا بهپور، مسعود بیات‌منش، حسن نجاریان، محمود هاشمی، ایرج معانی، جلیل کتیبه‌ای، کاظم گیلان‌پور، ناصر فلاح، علی‌اصغر اردوخانی، محمدعلی تفرشی، دوک آبروزی (لوییجی آمادئو ساووا)، استفان ونه‌بلز، ویتوریو سلا، فیلیپو دفیلیپی، وارطان زاکاریان، لیلا اسفندیاری، عظیم قیچی‌ساز، حسین مقدم، منیره رفیعی، اسماعیل کشتکار، دکتر حمید مساعدیان، دکتر سعید بهالو، رحیم دانایی.

عکس جلد از پویا کیوان صعود تیم هیئت کوه‌نوردی استان تهران به قله پاسوپیک را نشان می‌دهد. مقاله‌های اورست با عکس‌های قله، پرچم و جدول‌های صعودکنندگان ایرانی و هزینه‌ها همراه است و صفحه ۵۷ یادنامه تمام‌صفحه باشگاه دماوند برای لیلا اسفندیاری است. نکات فنی، یوگای انگشتان، تاول‌ها و آشنایی با تجهیزات مصورند و آگهی‌های تمام‌صفحه تجهیزات و آژانس‌های کوه‌نوردی در سراسر مجله دیده می‌شود.

دانلود فصلنامه کوه شماره ۶۴

نسخه‌ی کامل و اسکن‌شده‌ی شماره‌ی ۶۴ فصلنامه کوه (پاییز ۱۳۹۰) با فرمت PDF، در ۱۱۶ صفحه و حجم حدود ۶۵٫۷ مگابایت، از همین بخش قابل دریافت است. برای دانلود، شماره‌ی موبایل خود را وارد کنید و آن را با کدی که برایتان پیامک می‌شود تأیید کنید؛ لینک دانلود بلافاصله نمایش داده می‌شود.

فصلنامه کوه، شماره ۶۴ (پاییز ۱۳۹۰)

برای دانلود، شماره موبایلت رو وارد کن.

  • فرمت PDF
  • حجم 65,7 مگابایت
  • تعداد صفحه ۱۱۶

شماره‌های دیگر فصلنامه کوه

→ شماره‌ی قبلی: فصلنامه کوه شماره ۶۳  |  شماره‌ی بعدی: فصلنامه کوه شماره ۶۵ ←

فهرست همه‌ی شماره‌ها را در صفحه‌ی معرفی و آرشیو فصلنامه کوه ببینید.

حقوق مطالب و تصاویر این شماره متعلق به فصلنامه کوه است. خلاصه‌های این صفحه را تحریریه‌ی مجله هایکر از روی نسخه‌ی اسکن‌شده‌ی مجله نوشته است.

این مطلب را بفرست:

نویسندهٔ این مطلب

هایکر

همهٔ نوشته‌های نویسنده

دیدگاه‌ها و تجربه‌های شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *